ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram

ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram

KLASİK KOŞULLAMA (Pavlov) Klasik koşullanma: Nötr bir uyarıcının doğal olarak bir tepkiyi meydana getirme gücünde olan bir uyarıcı ile birlikte verilmesi ile nötr uyarıcının doğal uyarıcının etkisini paylaşması sürecidir. Koşullu öğrenme, organizmanın belirli uyaranlar karşısında yapmaya güçlü olduğu tepkileri, doğal o
ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram hakkında değerlendirme yaptık. ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram için aşağıda oyunuzu kullanarak değerlendirme yapabilirsiniz ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram

KLASİK KOŞULLAMA (Pavlov) Klasik koşullanma: Nötr bir uyarıcının doğal olarak bir tepkiyi meydana getirme gücünde olan bir uyarıcı ile birlikte verilmesi ile nötr uyarıcının doğal uyarıcının etkisini paylaşması sürecidir.

Koşullu öğrenme, organizmanın belirli uyaranlar karşısında yapmaya güçlü olduğu tepkileri, doğal olarak o tepkileri oluşturmayacak başka uyaranlar karşısında da yapabilmeyi öğrenmesidir. Organizma, öğrendiği uyaranları belleğinden geri çağırdığı için, koşullanma yoluyla öğrenme “Çağrışımlı” öğrenmedir. Pavlov’un deney düzeneğinde et, koşulsuz yani doğal uyarıcıdır. Koşulsuz uyarıcı, organizma için, doğal olan ve tepkiyi otomatik olarak meydana getiren uyarıcıdır. Etin meydana getirdiği salya ise koşulsuz yani doğal tepkidir.  

Örnek Soru

Nursel, arkadaşının kullandığı parfüm kokusu ile arkadaşı arasında bir bağlantı kurmuştur. Nursel günlerden bir gün girdiği bir ortamda o kokuyu duymuş ve hemen aklına arkadaşı gelmiştir.

Parfüm kokusu Nursel için aşağıdakilerden hangisinin işlevini görmektedir?

A) Olumlu pekiştireç

B) Koşullu uyarıcı

C) Pekiştirici uyarıcı

D) Nötr uyarıcı

E) Koşulsuz tepki

(Cevap B)


Koşulsuz tepki, koşulsuz uyarıcının organizmada meydana getirdiği doğal ve otomatik tepkidir. Ses, henüz et ile ilişkilendirilmeden önce, köpek için bir nötr uyarıcı- dır. Ses, bir süre et ile birlikte verilip ete gösterilen tepkinin sese de gösterilmesi sağlandıktan sonra, başka bir deyişle, etin meydana getirdiği etki, ses tarafından paylaşıldıktan sonra; koşullu uyarıcı haline gelir. Başlangıçta nötr bir uyarıcı iken,koşulsuz uyarıcı ile birlikte verilerek koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkiyi paylaşması sağlandıktan sonra tek başına verildiğinde de organizmada doğal ve otomatik tepkiyi oluşturan uyarıcıya koşullu uyarıcı denir. Köpeğe tek başına ses verildiğinde, meydana gelen salya salgılama tepkisi koşullu tepkidir.

Koşullu tepki; sadece koşullu uyarıcının meydana getirdiği doğal, otomatik tepkidir. Aslında koşulsuz tepki ve koşullu tepki her zaman aynıdır.


Örnek Soru

Klasik koşullanmanın oluşabilmesi için aşağı­dakilerden hangisi zorunludur?

A) Koşullu uyarıcının, koşullu tepki oluşturması

B) Koşulsuz uyarıcıyla koşullu uyarıcın birbirine haber verici olması

C) Koşullu uyarıcının ayırt edilmesi

D) Davranışın şekillendirilmesi

E) Koşulsuz uyarıcı ile nötr uyarıcının eşleşmesi

(Cevap E)


A. KOŞULLAMA İLKELERİ

a. Bitişiklik Koşulama sürecinde, koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanının birbirine yakın olması önem taşır. Koşullu ve koşulsuz uyarıcı verme arasındaki süre, beş ile otuz saniye arasında değişebilir. Koşullu ve koşulsuz uyarıcıların art arda verilmesi durumuna bitişiklik adı verilmektedir.

b. Habercilik Habercilik koşullu uyaranın kendisinden sonra koşulsuz uyaranın geleceğini organizmaya “bildirme”sidir. Başka bir deyişle, koşullu ve koşulsuz uyarıcılardan hangisinin önce, hangisinin sonra geleceğine yönelik organizmadaki koşullanma sonrası beklenti oluşması durumudur.

B. KLASİK KOŞULLAMA İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

a. Pekiştirme Klasik koşullamada pekiştirme, koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir. Koşulsuz uyarıcı pekiştireç rolü görmektedir. Pavlov, koşulsuz tepkiyi (salya) meydana getiren koşulsuz uyarıcıya (et) birincil pekiştireç; koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya (ses) da ikincil pekiştireç adını verir. Klasik koşullamada pekiştireç tepkiye bağlı olarak verilmez. Tepkinin meydana gelmesinden önce sunulur.

b. Sönme Klasik koşullanma sürecinde pekiştirilmeyen davranışlar zamanla söner. Sönme şartlı (koşullu) tepkinin kaybolmasıdır. Koşulsuz uyarıcı olmadan, koşullu uyarıcı tek başına birkaç defa verildiğinde, bir müddet sonra koşullu tepkinin azaldığı ve yok olduğu görülür. Sönme, öğrenilmiş tepkinin pekiştirilmemesi nedeniyle kuvvetini kaybetmesidir.

c. Kendiliğinden geri gelme Sönme tepkinin tamamen bellekten silinmesi değildir. Organizmada sönmüş bir tepki koşullu uyarıcı ile koşulsuz uyarıcının tekrar eşleştirilmesine gerek olmadan yeniden ortaya çıkabilir. Başka bir deyişle, kendiliğinden geri gelme, sönmeyi takip eden bir süreçten sonra koşullu uyaran ile karşı karşıya gelinmesi durumunda, koşullu tepkinin yeniden ortaya çıkmasıdır.

d. Genelleme Klasik koşullanmada bazen organizma, koşullu uyarıcı- ya benzeyen başka uyarıcılara da koşullu tepkiyi gösterir. Bu durum uyarıcı genellemesi olarak adlandırılır.

e. Ayırt etme Genellemenin tersidir. Organizmanın uyarıcıların birbirine yakınlıkları olsa bile, aralarındaki farkı anlayabilmesidir. Organizmanın koşullanma sürecinde kullanılan koşullu uyarıcıyı diğerlerinden ayırt ederek ona tepkide bulunmasıdır.

f. Üst Düzey (İkinci) Koşullanma Organizmaya koşullu tepki yerleştikten sonra aynı sistem içinde yapılan çalışmalarla başka bir koşullu uyarıcıya karşı da koşullanmanın sağlanmasıdır. Başka bir deyişle, organizmanın birden fazla koşullu uyarıcıya tepki vermesinin sağlanması sürecidir. Koşullu uyarıcı ile birlikte verilen bir nötr uyarıcıya da koşullu tepkiyi göstermesidir.

g. Gölgeleme Gölgeleme sürecinde, iki koşullu uyarıcı koşulsuz uyarıcı ile birlikte verildiğinde, koşullama daha çok dikkati çeken koşullu uyarıcıya karşı meydana gelir, diğeri ise etkisiz kalır.

h. Engelleme Engelleme, önceden oluşturulan bir koşullu uyarıcının daha sonra eşleştirildiği yeni bir nötr uyarıcının koşullanmasına engel olması durumudur.

i. Garcia Etkisi Bir olayla ilgili olumluluğun ya da olumsuzluğun diğer öğelere de yansımasıdır. Bu nedenle öğrencilere doğru davranışları sevecekleri olumlu tutumlarla yaklaşmak gerekmektedir. Garcia’ya göre, her türlü uyarıcı ile koşulsuz uyarıcı arasında bağ kurulamaz. Garcia, koşullu uyarıcı ile koşulsuz uyarıcı arasındaki sürenin kısa olması gerektiği kuralına da karşı çıkmıştır.

j. Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma bir problem durumunda tüm çabalarının ve denemelerinin etkisiz kaldığını gördüğünde durumu kabullenir ve yeni çözüm yolları aramaktan vazgeçer. Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın, durumu değiştiremeyeceğini öğrenerek, pasif kalır ve bu pasifliği de istenmeyen tüm durumlara geneller. Öğrenilmiş çaresizlikte sonuç ne olursa olsun kabullenilir. 

C. KLASİK KOŞULLANMA YOLUYLA ÖĞRENİLEN DAVRANIŞLARI ORTADAN KALDIRMA YOLLARI

a. Alışma Organizma koşullu tepkiyi ortaya çıkaran koşullu uyarıcıyla sürekli karşılaştıkça, bir süre sonra koşullu tepkide bulunmayı bırakır. Bir uyarıcı ile sürekli olarak karşılaşan organizma uyarıcının şiddetinde ve özelliğinde bir değişiklik olmazsa duyarlılığını kaybeder.

b. Sönmeyi Bekleme Pekiştirilmeyen davranışlar söner. Koşullu uyarıcı bir süre (zil) tek başına verildiğinde, (koşulsuz uyarıcı olan et verilmeden) bir süre sonra koşullu tepki (salya) görülmez.

c. Karşıt Koşullama İstenmeyen bir davranışı ortaya çıkaran uyarıcıları, bu davranışla uyuşmayan davranışlara koşullayarak, koşullu uyarıcının zayıflatılması ve koşullu tepkinin tersi olan davranışın ortaya çıkarılmasıdır.

d. Sistematik Duyarsızlaştırma Duyarsızlaştırma, yapılan aşamalı etkinlikler ile organizmanın olumsuz bir uyaran ile karşılaşması sonucunda, giderek o uyarana tepkide bulunmamasıdır.

e. Karşı Karşıya Getirme (Yüzleştirme) Koşullu tepkinin sönmesi için korkulan (koşullu) uyarıcı ile organizma uzun süreli olarak bir arada tutulur. 

Örnek Soru

2 yıl önce sinemada kalabalık içerisinde para çantasını çaldıran Elif Hanım, kalabalık ortamlara korku geliştirdiğinden, sinemaya gitmemeye başlar. Ancak zaman içerisinde, arkadaşlarıyla restorana ve diğer kamu alanlarına da gitmez olur.

Elif Hanım’ın bu durumu aşağıdaki kavram çiftlerinden hangisi ile açıklanabilir?

A) Ayırt etme – Olumsuz pekiştirme

B) Üst düzey koşullanma - Genelleme

C) Kendiliğinden geri gelme – Garcia etkisi

D) Alışma – Öğrenilmiş çaresizlik E) Engelleme – Karşıt koşullama

(Cevap B)



Ortalama (0 Oy)

Yorum Yaz

ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram

ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram
ÖĞRENME KURAMLARI: Davranışçı Kuram